Birlikte
STÖ Yardım Masası
Bilgiye Erişim, Danışmanlık ve Aktif Yardım Projesi
Film Köşesi
Facebook Twitter

STÖ'ler Projelerini Anlatıyor: Adige Dil Derneği

Güncelleme Tarihi 11.03.2015

STGM tarafından yürütülen “Sivil Toplum Örgütleri Arasında Diyaloğun Geliştirilmesi II” hibe programında yer alan sivil toplum örgütlerine hayata geçirdikleri projelerini sorduk. İlk konuğumuz Adige Dil Derneği. 

DCD-II Hibe Programı kapsamında yürüttüğünüz projede temel olarak neyi hedefliyorsunuz?

Projemizin ismi “Adığe Dilinin, Latin Alfabe Uyarlaması ile, Kayıt Altına Alınması ve Çok Yönlü Öğretim Materyallerinin Hazırlanması” projesidir. Bütün diller gibi, evrensel kültür mirasının ve dil zenginliğinin bir parçası olan Adığe Dilini korumak ve yok olma sürecine giren Adığe dili için sürdürülebilir bir koruma programı geliştirmek projemizin genel hedefidir.


Türkiye’de yaşayan Çerkesler günümüze kadar anadillerini yazım alanında kullanamadılar, yazılı eser üretemediler. Kentleşmenin hızlandığı son 30 yıl içerisinde şehirlere göç eden Adığeler köylerinde konuşma dili olan Çerkesçeyi çocuklarına aktarmakta ve öğretmekte zorlandılar. Bugün gelinen noktada çocuklar ve gençler Çerkesçeyi maalesef konuşamamaktadır.

Bu nedenlerle projemiz ile öncelikle dilimizi kayıt altına almayı hedefliyoruz. Derlediğimiz 110000 den fazla kelimeyi dijital ortama aktararak dilimizi dijital ortamda ölümsüzleştirmek amacındayız. Yayımına başladığımız dijital sözlük ile internet erişimi olan dünyanın her noktasından Adığece kelimelerin Türkçe ve İngilizce karşılıklarına ulaşabilirsiniz. Aynı zamanda Arapça ve Rusça sütunları da eklenerek büyük çoğunlukla karşılıkları girilmiştir.

Projemizin diğer önemli hedefi anadillerini yeniden öğrenmek isteyen Çerkesler için öğretim materyalleri hazırlamaktır. Türkiye’de Adığece öğrenmek isteyenlerin ulaşabileceği kaynak ne yazık ki oldukça sınırlıdır. Maalesef Türkiye’de bu konuda yeterli üretim gerçekleştirilememiştir. Projemiz kapsamında gerçekleştirilen dil öğretim videoları, masal/hikaye kitapları, konuşma kılavuzu ve dil öğretim kitabı çalışmamız tamamlanmak üzere olup, kısa süre içerisinde herkesle paylaşacağız.

Uygulama süresi 8 ay olan Projemizin hedef kitlesi Türkiye’de yaşamını sürdüren 10-40 yaş arası internet ve bilgisayar kullanıcısı Adığe bireyler, Çerkes kültürü üzerine çalışma yapan STK’lar, Türkiye ve dünyanın farklı bölgelerinde yaşamını sürdüren Çerkesler ve Adığe diline ilgi duyan akademisyenlerdir.

Proje süresinin yarısından fazlasını geride bıraktınız. Bu süreçte paylaşmak isteyeceğiniz başka deneyimleriniz, önemli bulduğunuz anlar varsa belirtebilir misiniz?

Yoğun bir çalışma temposu içerisindeyiz. Türkiye’nin ve dünyanın farklı yerlerinden katılımcıların oluşturduğu dil komisyonumuz aralıksız her akşam interaktif ortamda bir araya gelerek Adığe diline emek vermektedir. Diğer yanda dil derslerimiz, basımı yapılacak materyallerin hazırlığı, dil videolarının çekimleri derken oldukça yoğun bir çalışma dönemi geçiriyoruz.

Projemizin ilk faaliyetlerinden olan Dil sempozyumunu 22-23 Kasım 2014 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirdik. Rusya Federasyonuna bağlı Adıgey ve Kabardey Cumhuriyetlerinden, Ürdün, İsrail, Almanya ve Hollanda’dan uzmanların katılımıyla gerçekleştirdiğimiz sempozyum uluslararası bir nitelik kazandı. Farklı ülkelerden gelinmesi nedeniyle ortak tek dil Adığece idi ve bütün sunum Adığece yapıldı. 150 yılı aşkın bir zamandır birbirlerinden ayrı ve farklı kültürler içinde yaşamını sürdüren bu insanların buluşması duygusal anların yaşanmasına neden oldu. Ancak ne yazık ki Çerkesçenin bütün coğrafyalarda tehdit altında olması bütün katılımcıların ortak üzüntüsü oldu.

adder

Eklemek istedikleriniz...

Taş kelimesinin Adığece karşılığı “mıjö” dır. Kaynamayan anlamındadır. Dillerin sihirli bir dünyası vardır ve anlamları üzerine biraz kafa yorduğunuzda sizi farklı yerlere götürürler. Acaba neden böyle söylenmiş, hangi kökten geliyor vs. gibi.. Bana göre her dilin, her kelimesinde bin yıllık deneyler vardır. Her kelime tarihsel hafızayı yanında taşır. Her sesin ayrı bir büyüsü, her deyişin şiirsen bir yönü vardır. Bütün diller için bu böyledir. Bütün diller bu yeryüzünün eşsiz renkleridir. Adığe dili de bu renklerden biridir ve eksilmemelidir.

Kaynağını tam olarak bilmediğim ancak Çerkesçeyi çok güzel tarif eden birkaç cümle ile bitirmek istiyorum.

Adiǵabzem make ğeş’eğonxer xetıx.
Çıǵım kıpızıre thapem yi make şéğaji,
Psı ćem yi makiy, ćım yi jıkeşaće makiy,
Psıçem şızewtećıre mıjüṫ’um ya makiy şızexewoxı, mı bzem wuzćedeućıće.
Dünayem kıxeć mekamer kıbguréğao.

Adığece içinde çok ilginç sesleri barındırır.
Ağaçtan düşen yaprağın sesinden tutun da
Akan suyun sesini, toprağın nefes sesini
Akarsuda birbirine çarpan taşların sesini duyarsınız, bu dile kulak verdiğinizde.
Dünyanın bütün makamlarını anlarsınız.

Teşekkür ederim…


Ali İhsan TARI
Yönetim Kurulu Başkanı

ADIGE DİL DERNEĞİ

Paylaş
Bu web sitesi, STGM tarafından yürütülen ve Avrupa Birliği tarafından desteklenen Etkin Katılım İçin Sivil Toplumun Gelişimi projesi kapsamında yayın yapmaktadır.
Web sitesinin Avrupa Birliği'nin resmi görüşlerini yansıttığı düşünülmemelidir.