Birlikte
STÖ Yardım Masası
Bilgiye Erişim, Danışmanlık ve Aktif Yardım Projesi
Film Köşesi
Facebook Twitter

Sivil itaatsizlik bir haktır - Uygar Özesmi

Güncelleme Tarihi 27.10.2010
Etiketler: makale

Kalabalık üşüştü... Ellerinde sopalarla tanımadığınız eşcinsel delikanlıyı döve döve öldürüyorlar ve siz ses çıkarmadınız, hatta koşar adım olay yerinden uzaklaştınız.

Üç polis yerde inleyen bir delikanlıya tekmeler atıyor ve siz yine ses çıkarmadınız. İyi ki o delikanlı, ben değilim diye şükrettiniz.

Avcı tüfeğini doğrulttu ve soyu tükenmek üzere olan 'ince gagalı kervan çulluğu'nu vurdu, kuş kanlar içinde düşerken de siz ses çıkarmadınız. Beşyüz yaşındaki anıt ağaca belediye çalışanları elektrikli testerelerle giriştiklerinde de ses çıkarmadınız, geriye çekildiniz. Çocuklar büyük gözlerle seyrediyordu... Yeter artık, yanlışlara ses çıkaracağım, dur diyeceğim, ben her sorumlu vatandaş gibi görevimi yerine getireceğim, benim onurum var, vicdanım var dediniz ve...

Çernobil'de yaşanan nükleer felaketin anıları tazeyken, Türkiye'nin en güzel yerlerinden Sinop ve Akkuyu'ya dair karanlık planlar yapıldığı haberini aldınız. Yenilenebilir enerjilerin önünü kapayan, kirli ve pahalı nükleer santraller ile ülkemizin ve çocuklarımızın geleceği tehlikeye atılacak. Nükleer antlaşma Meclis'e geldiğinde nükleer planlara karşı ses çıkaran, hayır diyen ve şiddet göstermeden direnen 18 ile 70 yaş arasında, 58 eylemciye katıldınız. Çevreyi korumaya dair anayasal hakkınızı ve ifade özgürlüğünüzü kullanırken, çevreye karşı işlenecek bir suça karşı ses çıkardığınız için 1,5 ila 3 yıl hapis cezası istemiyle yargılanacaksınız... Demokrasi ve ifade özgürlüğü ülkesine hoş geldiniz!

Birey ve topluluklara yapılan haksızlıklara, özgürlüklere karşı işlenen suçlara, doğaya karşı işlenen suçlara karşı ses çıkarmanın engellendiği, hatta bu suçlara barışçıl yöntemlerle engel olmanın cezalandırılmaya kalkıldığı bir ülkede demokrasiden ve bireysel özgürlüklerden bahsedilemez. Siz de sesinizi çıkarmak için www.eylemdeyim.org adresine gidin ve 58 eylemciye destek verin.

İkiz Kuleler'e yapılan korkunç terörist saldırıdan bu yana, tüm dünyada bu saldırı bahane edilerek demokratik toplumda çok ciddi bir daralma yaratıldı. Düşünce ve ifade özgürlüğüne, aktivizme karşı hükümetler baskı uygulamaya başladı. Greenpeace gibi barışçıl ve her türlü şiddeti kınayan sivil toplum kuruluşları dahi, hukuksuz olarak ABD ve Yeni Zelanda gibi demokratik olduğunu iddia eden ülkelerde izlemeye ve dinlemeye alındı, devlet paranoyasının hedefi oldular.

Bu arada Japonya'nın Güney Okyanusu'nda sürdürdüğü balina avcılığı programındaki büyük yolsuzluğu ortaya çıkaran iki Japon eylemci bir yıl hapis cezası aldı ve cezaları üç yıl ertelendi. Mahkeme kararına karşı Greenpeace eylemcileri, Japonya Büyükelçiliği önünde "Aktivizm suç değildir" pankartlarıyla eylem yaptı. Çünkü karar, devlet kurumları tarafından işlenen suçları araştırarak, ortaya çıkaran eylemcilerde ve gazetecilerde tüyler ürpertici bir etki yarattı.

Oysa düşünce ve ifade özgürlüğü sadece ulusal değil uluslararası alanda da koruma altında. BM Çalışma Grubu, Japon eylemcilerin keyfi olarak gözaltında tutulmalarını ve iki yıl yargılanma süreçlerini insan hakları ihlali olarak değerlendirdi. Dava hakkında yorum yapan, uluslararası hukuk uzmanı ve davanın savunma tanığı profesör Dirk Voorhoof, kararın bir insan hakları ihlali olduğunu ve diğer sivil toplum örgütlerini ve gazetecileri, otoritelerin suistimallerini araştırıp haber yapmaktan vazgeçireceğini söyledi. Bu durum aynı zamanda hükümetlerin, vatandaşların ve sivil toplumun gözetiminden uzak, elde ettiği gücü suistimal etmesine kapı açıyor.

Devlet otoritesine karşı sivil itaatsizlik veya ellerinde ekonomik gücü yoğunlaştırmış çok uluslu şirketlere karşı şiddetsiz eylemlerin gerekliliği artık tarihsel bir olgu ve toplumu olumlu şekilde dönüştüren, kabul edilmiş bir demokratik süreç. Fikirleriyle bugünü hâlâ şekillendiren düşünür Henry David Thoreau 19. yüzyılda sivil itaatsizlik kavramını Batı dünyası için tanımlarken, bunun devletin ve hükümetlerin gücünü kötüye kullanması ve kamusal vicdana ters hareket etmesine karşı, bireysel vicdani bir sorumluluk olarak tanımladı. Sivil itaatsizlik, sağlıklı işleyen demokrasilerin bir göstergesi. Bunu unutursak, toplumun değişen koşullara göre dönüşmesi imkânsızlaşır. Aynı zamanda bir doğa koruma felsefecisi de olan Henry David Thoreau'nun, doğa koruma konusunda kendisinden sonraki kuşaklar için ilham kaynağı olduğunu da burada söyleyelim.

Mahatma Gandhi sömürgeciliğe karşı şiddetsiz bir sivil itaatsizlik hareketini başlatmasaydı bugün hür bir Hindistan olabilir miydi? Martin Luther King ırkçılığa karşı şiddetsiz sivil itaatsizlik hareketini başlatmasaydı bugün ABD'de Barack Obama başkan olabilir miydi? Bugün yaygın şiddetsiz sivil itaatsizlik olmadan iklim krizini, hâlâ bilimi ve halkı dinlemeyi reddeden politikacılarla aşabilecek miyiz?

İklim değişikliği ile mücadelede, yani çocuklarımıza yaşanır bir gelecek sağlamak konusunda en büyük engel olan nükleer enerji planlarına karşı ifade özgürlüğü ve şiddetsiz eylemler, şu anda en gerekli hak ve özgürlükler arasında. Doğal olarak bu hakları sınırlamak Avrupa ve Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmeleri'ne de aykırı.

Bu açıdan, eğer Türkiye 12 Eylül referandumunda bir demokrasi sınavına girdiyse, 28 Ekim'de, her yaştan nükleer karşıtı 58 eylemci üç yıl hapis istemiyle mahkeme karşısına çıktığında, "Uygulamada gerçek bir demokrasi var mı?" sorusu biraz daha aydınlığa kavuşacak.

Uygar Özesmi (Greenpeace Akdeniz Genel Direktörü, Sivil Toplum Geliştirme Merkezi ve CIVICUS - World AllIance for CItIzen PartIcIpatIon Yönetim Kurulları Üyesi)

http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=1045441&title=yorum-dr-uygar-ozesmi-sivil-itaatsizlik-bir-haktir&haberSayfa=0

Paylaş
Bu web sitesi, STGM tarafından yürütülen ve Avrupa Birliği tarafından desteklenen Etkin Katılım İçin Sivil Toplumun Gelişimi projesi kapsamında yayın yapmaktadır.
Web sitesinin Avrupa Birliği'nin resmi görüşlerini yansıttığı düşünülmemelidir.