STÖ Yardım Masası
Bilgiye Erişim, Danışmanlık ve Aktif Yardım Projesi
Film Köşesi
Facebook Twitter

"Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik: Türkiye’de Romanların Barınma ve Eğitim Hakkına Erişimi" Raporu

Güncelleme Tarihi 29.06.2017

Sıfır Ayrımcılık Derneği ve Uluslararası Azınlık Hakları Grubu (MRG)’nun ortaklaşa hazırladığı "Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik: Türkiye’de Romanların Barınma ve Eğitim Hakkına Erişimi" adlı rapor kamuoyuna açıklandı.

Haber fotoğrafıAvrupa Birliği Türkiye Delegasyonu ve İngiltere Büyükelçiliği'nin desteğiyle hazırlanan bu çarpıcı rapor, Türkiye’de Roman nüfusunun barınma ve eğitim haklarını kullanmada karşılaştıkları sorunları sahada toplanan bilgilerle ortaya çıkarırken, bu sorunlarınuluslararası standartlara uygun olarak nasıl çözülmesi gerektiğine dair de bir yol haritası çiziyor.

Toplam sayısının iki milyon ila beş milyon arasında olduğu düşünülen Türkiye’deki Roman nüfus ve Abdallar gibi benzer toplumsal gruplar, zaman zaman nefret söylemi ve şiddet tehdidinin hedefi oluyor; aşırı yoksulluk ve dışlanmaya kadar hayatlarının neredeyse her alanında ayrımcılığa maruz kalıyorlar. Roman topluluklarla yapılan kapsamlı saha çalışmalarının ve masaüstü araştırmasının bir ürünü olan “Görmezlikten Gelinen Eşitsizlik: Türkiye’de Romanların Barınma ve Eğitim Hakkına Erişimi” raporunda, barınma ve eğitim gibi iki önemli alanda Roman toplulukların karşı karşıya kaldıkları engeller şöyle sıralanıyor;

Evsizlik en büyük sorun

Raporda evsizlik birincil mesele olarak tanımlanırken, evsiz Roman ve Romanlar gibi yaşayanlar için ihtiyaç duyulan konut sayısının en az 3 milyon olduğu belirtiliyor.  Barınma hakkının güvenli, barış içinde ve insan onuruna uygun bir yerde yaşama hakkı olarak tanımlandığı raporda; Romanların bu alanda uğradığı ayrımcılığa dikkat çekiliyor:

Haber fotoğrafı“Uşak ve Diyarbakır’da kiracı adaylarının Roman olduğunu anlayan bazı ev sahipleri kira sözleşmelerinin feshi yoluna giderek evlerini kiralamaktan vazgeçmiştir veya bu kişilere doğrudan ev kiralanmak istenmemiştir. Benzer bir durum ev sahiplerinin Roman olduğu durumlarda Roman olmayan kişilerin evi kiralamak istememesi biçiminde de ortaya çıkabilmektedir.”

Rapordaki tespitlere göre Romanlar ve Romanlar gibi yaşayanların çoğu yoksul olup %80’i gecekondularda ve bir kısmı kentsel dönüşüm projelerinin tehdidi altında olan yoksul mahallelerde yaşıyor.  

Romanları şehrin dışına süren “dönüşüm”

Kentsel dönüşümün Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan topluluklar üzerindeki etkilerini de mercek altına alan raporda yeni kurulan konut alanlarının şehirden ve şehir yaşamından nasıl uzak olduğunu gösteren örnekler yer alıyor:

“İstanbul’un Fatih İlçesi’nde Sulukule semtinde yaşayan Romanlar 40 km. uzaklıkta Taşoluk adlı semte yerleştirilmiştir. Yine İstanbul’un Sancaktepe semtinde derme çatma baraka ve çadırlarda yaşayan bir grup Romana yönelik olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen konut projesi için şehrin diğer yakasında oldukça uzak bir yerleşim yeri olan Çatalca bölgesi seçilmiştir. İzmir’in Tire İlçesi’nde inşa edilen TOKİ konutları şehirden 7 km. uzak bir noktadadır.”

TOKİ konut alanlarındaki ayrımcılık sürüyor

Raporda kentsel dönüşüm uygulamaları sonucunda Romanların, şehrin başka bir kısmında diğer gruplardan ayrı bir şekilde yaşamaya maruz bırakılmasının süreklileştiği vurgulanıyor. Eğitime erişim hakkının, Roman olmayanlarla birlikte eğitim görme imkânlarının da kentsel dönüşümden olumsuz etkilendiği vurgulanıyor.Aynı zamanda bu grupların nüfusunun fazla olduğu yerleşim birimlerinde altyapı yetersiz. Çoğu evde şebeke suyu veya lağım tahliyesi bile yok.

Romanlar ve Eğitim Hakkı

Rapor, Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup çocukların, okula kayıt oranının en düşük olduğu gruplar olduğunu gözler önüne seriyor. Türkiye’de kamu kaynaklarının ilköğretim okullarının temel ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması, okul yöneticilerini velilerden gerek kayıt sırasında gerekse eğitim-öğretim yılı boyunca ayni ve nakdi yardım toplamak zorunda bırakıyor. “Bağış” adı altında istenen yardımların toplanması sürecinde, özellikle alt sosyoekonomik düzeydeki okullarda hem eğitimcileri hem velileri hem de öğrencileri zor durumda bırakan ciddi sıkıntılar yaşanıyor.Aynı zamanda Roman çocukların okuduğu okullara atanan öğretmenlerin atama süresi dolmadan kurumdan ayrılmaya çalıştığı ve bu okulların sürgün yeri, norm kadro fazlası öğretmenlerin görev yaptığı okullar olduğu ifade ediliyor. 

Devamsızlık büyük bir sorun olarak öne çıkıyor

Öte yandan karma okullarda dış görünüşleri ve maddi imkânsızlıkları nedeniyle Roman çocukların ayrımcılığa maruz kaldığı, öğrenciler ve hatta bazen öğretmenler tarafından tacize varan davranışlarla karşılaştığı ortaya çıkıyor. Bu durumun haricinde çocukların okulu terk etmesindeki ya da okula devamsızlık yapmasındaki diğer önemli sebepler şu şekilde belirtiliyor:

• Ebeveynlerin, eğitim ve bilinç eksikliğinden dolayı eğitime gereken önemi vermemesi

• Erken ve çocuk yaşta evlilik yapma

• Çocuk işçiliği; çocuğun çalışarak aile bütçesine katkıda bulunma mecburiyeti

• Ebeveynlerin çocuğun temel eğitim giderlerini (kırtasiye, okul forması) karşılamakta zorlanması

• Tek odalı evlerde yaşam; çocuğun ders çalışma koşullarına sahip olmaması

• Yaygın olarak çocukların kimliklerinin geç çıkarılması nedeniyle çok sayıda öğrencinin gerçekte 14-15 yaşlarındayken nüfusta 7-8 yaşlarında görünerek okula başlaması ve bunun hem bu gruplara mensup çocuklar hem de aynı sınıftaki diğer çocuklar için uyum sorununa yol açması

• Çocukların ev ödevlerine yardım edecek kimsenin olmayışı

• Performans ödevleri olarak bilinen uygulama ödevlerinin internet üzerinden yapılması; büyük oranda evlerinde internet erişimi olmayan çocukların bu ödevleri yapamamaları nedeniyle sözlü notlarının düşük olması ve ödevi yapamayınca okulda rencide olmaları

Zihinsel engelli olmayan Roman çocukları engelli çocukların eğitim programlarına dâhil ediliyor

Roman çocukların maruz kaldığı bir başka uygulamanın ise özel eğitim ve rehberlik merkezlerine yönlendirilmeleri olduğu görülüyor. Rapora göre, çocukların bu merkezlere yönlendirilmesinin ardından pek çoğuna doğru olmamasına rağmen zihinsel engelli raporu verildiği öğrenilmiş. Bu uygulamaların açıkça eğitim hakkının ve ayrımcılık yasağının ihlali olduğukabul ediliyor. ECRI (Avrupa Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Komisyon), bu tür uygulamaların sona erdirilmesini, zihinsel engelli olmayan Roman çocukların bu tür okullara yerleştirilmesinin önlenmesini, halen bu okullara yerleştirilmiş bulunanların süratle normal okullara yerleştirilmesinin sağlanmasını tavsiye ediyor. 

STÖ’lerden tavsiyeler 

Raporda ayrımcılıkla mücadele bağlamında ortaya çıkan bulgulara yönelik öne çıkan çözüm önerilerinden bazıları şöyle;

• “Roman mahalleleri” biçiminde ortaya çıkmış yerleşim yerleri ortadan kaldırılmalı, Romanların tecrit halinde yaşamlarını sürdürmelerine son verilmeli, ancak bu yönde atılacak adımlarda Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan grupların ihtiyaç ve talepleri de dikkate alınmalıdır. 

• Zorla tahliyeler durdurulmalı; nitelikli koşullarda ve tahliyenin gerçekleştirildiği yere yakın bir yerde barınma olanağı sağlanmaksızın gerçekleştirilecek zorla tahliye uygulamaları hukuken yasaklanmalı ve engellenmelidir.

• Göçebe yaşayan, tarım işçisi ve mevsimlik işçi Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan grupların konaklayabileceği sağlıklı ve nitelikli barınma merkezleri inşa edilmelidir.

• Kentsel dönüşüm uygulamaları gelir sağlama amaçlı değil, barınma koşullarının iyileştirilmesi amacıyla ve “sosyal dönüşüm” ile “yerinde dönüşüm” ilkelerine uygun biçimde gerçekleştirilmeli ve kentsel dönüşüm alanlarının belirlenmesinde Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara yönelik ayrımcılık yapılması engellenmelidir.

• Nüfusa kayıtlı olsun olmasın Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup tüm çocukların derhal okullara kaydı yapılmalıdır. 

• Bu grupların çocuklarının okulu terk etmelerini engellemek ve öğrenimlerine devam etmelerini sağlamak için ailelerine dönük yemek, kıyafet, araç gereç, ulaşım gibi konularda destekleme programları geliştirilmelidir.

• Eğitimden kopmuş olan çocukların ve gençlerin yeniden eğitim hayatına dönmesi için bilinçlendirici faaliyetler yürütülmeli ve açıköğretim gibi farklı yöntemlerle eğitim hayatını sürdürme konusunda ailelere ve çocuklara bilgi verilmelidir. 

• Göçebe yaşayan Roman topluluklara mensup çocukların ya da mevsimlik işçi olarak çalışan Romanların çocuklarının eğitimlerine devam etmelerinin sağlanması için farklı yöntemler geliştirilmelidir. 

• Romanlar ve Romanlar gibi yaşayan gruplara mensup çocukların öğrenim gördüğü okullar açısından özel önlemlere başvurulmalı, okulların giderlerinin tamamı Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden sağlanmalı ve önyargı ve ayrımcılıkla mücadele konusunda öğretmenlere yönelik özel eğitimler gerçekleştirilmelidir.

• Bu grupların geneline hâkim olan eğitim düzeyi düşüklüğünün ortadan kaldırılmasına yönelik, başta okuma-yazma kursları olmak üzere farklı biçimlerde çalışmalar yürütülmelidir.

Bilgi ve iletişim için:

Sıfır Ayrımcılık Derneği  - Hatice Çetinkaya

haticecetinkaya2@hotmail.com

Sıfır Ayrımcılık Derneği - Minority Rights Group

 

Paylaş
Bu web sitesi, STGM tarafından yürütülen ve Avrupa Birliği tarafından desteklenen Etkin Katılım İçin Sivil Toplumun Gelişimi projesi kapsamında yayın yapmaktadır.
Web sitesinin Avrupa Birliği'nin resmi görüşlerini yansıttığı düşünülmemelidir.